Prestatie-indicatoren | Zorguitgaven | Volksgezondheid en Zorg

Wijzigingsdatum 15-04-2026

Toelichting bij de tabel

* De internationale vergelijking laat zien hoe Nederland presteert ten opzichte van andere hoge-inkomenslanden. Aan de hand van kwartielen geven de gekleurde vlakjes weer in welke scorecategorie Nederland valt. De scores lopen van 1 tot en met 4, waarbij van links naar rechts geldt:

1 = zeer ongunstig, 2 = ongunstig, 3 = gunstig en 4 = zeer gunstig.

** Deze indicatoren hebben geen individuele achtergrondpagina. Voor deze indicatoren verwijzen we naar het betreffende onderwerp binnen VZinfo of een kerncijferpagina in De Staat VenZ, waar meer informatie en toelichting te vinden is over de cijfers.

Zorguitgaven

Indicator		Internationale vergelijking	Trend
Totale zorguitgaven ^{Verslagjaar: 2024}	_{Brede definitie:}_{€154,9 miljard} _{Internationale definitie:}_{€113,4 miljard} _{Uitgaven op grond van verplichte verzekeringen:}_{€93,4 miljard}		^{Stijgend; ongunstig}
Aandeel collectieve uitgaven besteed aan zorg _{Verslagjaar: 2024}	21,2%	_Ongunstig	^{Stijgend; ongunstig}
Percentage van het bbp dat wordt besteed aan zorg _{Verslagjaar: 2024}	13,8%	^Ongunstig	^{Stijgend; ongunstig}
Jaarlijkse groei zorguitgaven _{Verslagjaar: 2024}	8,1% per jaar	^Gunstig	^{Stijgend; ongunstig}
Zorglasten per volwassene _{Verslagjaar: 2024}	€7.166 per jaar	^{Zeer ongunstig}	^{Stijgend; ongunstig}

Interpretatie indicatoren

Vanuit het oogpunt van betaalbaarheid is het gewenst dat de zorguitgaven niet te sterk groeien. Als de zorguitgaven beperkt blijven, kunnen bestedingen van gezinnen, bedrijven en de overheid ook aan andere belangrijke consumptiedoelen ten goede komen. Als de zorguitgaven sterk stijgen, verdringt dat andere collectieve uitgaven, zoals onderwijs, en heeft dat negatieve consequenties voor de koopkracht van mensen. Hieronder worden verschillende indicatoren gepresenteerd over de zorguitgaven.

De totale zorguitgaven vormen de meest basale indicator van wat Nederland als samenleving uitgeeft aan zorg. Deze indicator zegt echter niets over hoe dit zich verhoudt tot de economie of andere overheidsuitgaven. Dat doet de indicator percentage van het bbp dat wordt besteed aan zorg wel: deze laat zien welk deel van de totale economische productie naar zorg gaat. De indicator aandeel collectieve uitgaven besteed aan zorg relateert de zorguitgaven aan alle uitgaven door de overheid. Een stijgend aandeel betekent dat zorg relatief meer ruimte inneemt binnen de totale overheidsfinanciën en dus ten koste gaat van andere publieke uitgaven. De jaarlijkse groei maakt zichtbaar hoe snel de uitgaven toenemen. Tot slot tonen de zorglasten per volwassene hoeveel de zorg per volwassene gemiddeld daadwerkelijk kost via belastingen, premies en eigen betalingen, waarbij de trendcijfers geen rekening houden met veranderingen in koopkracht van mensen (door bijvoorbeeld stijgende lonen).

Bij het interpreteren van deze indicatoren is het belangrijk te weten welke definitie van zorguitgaven wordt gehanteerd. De brede definitie wordt gevormd door de Zorgrekeningen van het (Centraal Bureau voor de Statistiek) en omvat alle maatschappelijke uitgaven aan gezondheids- en welzijnszorg, inclusief jeugdzorg en kinderopvang. De internationale (System of Health Accounts)-definitie is smaller en omvat alleen uitgaven die direct gericht zijn op het verbeteren, behouden of herstellen van de gezondheid. Voor het Nederlandse begrotingsbeleid wordt daarnaast gekeken naar de uitgaven op grond van verplichte verzekeringen (voorheen UPZ, daarvoor (Budgettair Kader Zorg)), voornamelijk de (Zorgverzekeringswet) en (Wet langdurige zorg). Deze uitgaven omvatten met name geneeskundige zorg, langdurige zorg en een deel van de maatschappelijke ondersteuning.

Deze drie benaderingen leiden tot verschillende uitgavenniveaus en zijn elk geschikt voor een ander doel. Voor internationale vergelijking wordt altijd de SHA-definitie gehanteerd, waarbij bedragen worden omgerekend naar dollars op basis van koopkrachtpariteit zodat de vergelijking niet wordt beïnvloed door verschillen in prijsniveaus tussen landen.

Totale zorguitgaven

Bron: CBS StatLine
Achterliggende cijfers 2006-2022: CBS StatLine
Achterliggende cijfers 2021-2024 (n in legenda): CBS StatLine

* Voorlopig of nader voorlopig cijfer

Vanaf het jaar 2021 is er een nieuwe berekening voor de zorguitgaven. Voor de jaren 2021 en 2022 worden de cijfers op basis van zowel de oude als de nieuwe berekening weergegeven, vanaf 2023 alleen nog de cijfers op basis van de nieuwe berekening. Zie de verantwoordingstabel voor meer informatie.

Bron: CBS StatLine
Achterliggende cijfers 2006-2022: CBS StatLine
Achterliggende cijfers 2021-2024: CBS StatLine

* Voorlopig of nader voorlopig cijfer

Vanaf het jaar 2021 is er een nieuwe berekening voor de zorguitgaven. Voor de jaren 2021 en 2022 worden de cijfers op basis van zowel de oude als de nieuwe berekening weergegeven, vanaf 2023 alleen nog de cijfers op basis van de nieuwe berekening. Zie de verantwoordingstabel voor meer informatie.

Collectieve zorguitgaven

Bron: Macro Economische Verkenning CPB

Het trendcijfer wijkt af van het internationale Nederlandse cijfer doordat voor internationale vergelijkbaarheid andere definities worden gehanteerd.

Bron: OECD Health statistics

* Sinds peiljaar 2017 maakt de OECD gebruik van een nieuwe methodologie voor het berekenen van deze indicator. Voor een aantal landen is deze echter (nog) niet beschikbaar en is de indicator berekend op basis van de oude methode.

Het trendcijfer wijkt af van het internationale Nederlandse cijfer doordat voor internationale vergelijkbaarheid andere definities worden gehanteerd.
Naast de mediaan van alle OECD-landen tonen we ook de mediaan van een groep referentielanden: België, Duitsland, Zweden, Denemarken, Noorwegen, Finland, Oostenrijk, Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Ierland en Zwitserland. Deze landen hebben een zorgstelsel en sociaal-economische context die goed vergelijkbaar zijn met Nederland. De mediaan wordt berekend over deze landen voor zover de benodigde data beschikbaar zijn.

Zorguitgaven als percentage van het bbp

Bron: CBS StatLine
Achterliggende cijfers 2006-2022: CBS StatLine
Achterliggende cijfers 2021-2024 (n in legenda): CBS StatLine

Vanaf het jaar 2021 is er een nieuwe berekening voor de zorguitgaven. Voor de jaren 2021 en 2022 worden de cijfers op basis van zowel de oude als de nieuwe berekening weergegeven, vanaf 2023 alleen nog de cijfers op basis van de nieuwe berekening. Zie de verantwoordingstabel voor meer informatie.

Bron: CBS StatLine
Achterliggende cijfers 2010-2022: CBS StatLine
Achterliggende cijfers 2021-2024 (n in legenda): CBS StatLine

De categorie overig omvat ondersteunende diensten zoals radiologie en ambulancevervoer, bestuur en administratie van het zorgstelsel, sociale hulp, gezondheidsbevordering met een multisectorale aanpak, en overige goederen en diensten van aanbieders van zorg en welzijn, waaronder jeugdzorg en kinderopvang.
Vanaf het jaar 2021 is er een nieuwe berekening voor de zorguitgaven. Voor de jaren 2021 en 2022 worden de cijfers op basis van zowel de oude als de nieuwe berekening weergegeven, vanaf 2023 alleen nog de cijfers op basis van de nieuwe berekening. Zie de verantwoordingstabel voor meer informatie.

Bron: OECD Health Statistics

Naast de mediaan van alle OECD-landen tonen we ook de mediaan van een groep referentielanden: België, Duitsland, Zweden, Denemarken, Noorwegen, Finland, Oostenrijk, Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Ierland en Zwitserland. Deze landen hebben een zorgstelsel en sociaal-economische context die goed vergelijkbaar zijn met Nederland. De mediaan wordt berekend over deze landen voor zover de benodigde data beschikbaar zijn.

Bron: OECD Health Statistics

De totale uitgaven aan de gezondheidszorg als percentage van het bpp is zichtbaar in de tabelweergave.
Bij medische goederen gaat het om geneesmiddelen of medische hulpmiddelen.
Onder overig wordt onder andere verstaan: geneeskundige diensten zoals laboratorium- en radiologiediensten en patiëntentransport, overheidsadministratie en andere diensten niet elders ondergebracht.

Jaarlijkse groei zorguitgaven

Bron: OECD Health Statistics

Naast de mediaan van alle OECD-landen tonen we ook de mediaan van een groep referentielanden: België, Duitsland, Zweden, Denemarken, Noorwegen, Finland, Oostenrijk, Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Ierland en Zwitserland. Deze landen hebben een zorgstelsel en sociaal-economische context die goed vergelijkbaar zijn met Nederland. De mediaan wordt berekend over deze landen voor zover de benodigde data beschikbaar zijn.

Zorglasten per volwassene

Bron: Jaarverslag VWS (2024), CBS StatLine:
Achterliggende cijfers 2006-2022: CBS StatLine
Achterliggende cijfers 2021-2024 (n in legenda): CBS StatLine

Voor zowel de brede definitie als de internationale definitie is er vanaf het jaar 2021 een nieuwe berekening voor de zorguitgaven. Voor de jaren 2021 en 2022 worden de cijfers op basis van zowel de oude als de nieuwe berekening weergegeven, vanaf 2023 alleen nog de cijfers op basis van de nieuwe berekening. Zie de verantwoordingstabel voor meer informatie.

Bron: OECD Health Statistics

Omdat er geen bevolkingsaantallen beschikbaar zijn voor 18- en 19- jarigen, is 2/5 van de leeftijdsgroep 15 - 19 jaar genomen.
Omdat de zorguitgaven ten behoeve van internationale vergelijkbaarheid worden uitgedrukt in koopkrachtpariteit (PPP) in US dollar ($), wijkt het Nederlandse cijfer af van het trendcijfer.
Naast de mediaan van alle OECD-landen tonen we ook de mediaan van een groep referentielanden: België, Duitsland, Zweden, Denemarken, Noorwegen, Finland, Oostenrijk, Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Ierland en Zwitserland. Deze landen hebben een zorgstelsel en sociaal-economische context die goed vergelijkbaar zijn met Nederland. De mediaan wordt berekend over deze landen voor zover de benodigde data beschikbaar zijn.

	Toelichting
Berekening totale zorguitgaven	Totale zorguitgaven in miljard euro's volgens drie benaderingen.
Berekening aandeel collectieve uitgaven besteed aan zorg	Teller: totale collectieve zorguitgaven. Noemer: totale (bruto) collectieve uitgaven.
Berekening percentage van het bbp dat wordt besteed aan zorg	Teller: totale zorguitgaven. Noemer: bruto binnenlands product.
Berekening jaarlijkse groei zorguitgaven	Teller nationaal: absolute verandering in de totale zorguitgaven (SHA-definitie) in constante prijzen ten opzichte van het voorgaande jaar. Noemer: totale zorguitgaven in constante prijzen in het voorgaande jaar. Internationaal berekening: samengestelde jaarlijkse groei over 2021-2024, op basis van de totale zorguitgaven per persoon in Euro's koopkrachtpariteit (PPP) in constante prijzen.
Toelichting jaarlijkse groei zorguitgaven	De jaarlijkse groei betreft de samengestelde jaarlijkse groei over de periode 2021–2024, op basis van de totale zorguitgaven per hoofd van de bevolking in euro's koopkrachtpariteit (PPP), in constante prijzen. Door per hoofd te rekenen wordt gecorrigeerd voor verschillen in bevolkingsgroei. Het gebruik van constante prijzen zorgt ervoor dat de invloed van inflatie niet meetelt, zodat alleen de werkelijke groei van de zorguitgaven zichtbaar is.
Berekening zorglasten per volwassene	Teller nationaal: uitgaven aan collectief gefinancierde zorg. Teller internationaal: totale zorguitgaven in US dollar koopkrachtpariteit (PPP). Noemer: aantal personen 18 jaar en ouder.
Koopkrachtpariteit (PPP)	Om internationaal te kunnen vergelijken worden de uitgaven uitgedrukt in koopkrachtpariteit (PPP). PPP corrigeert voor prijsverschillen tussen landen, zodat de bedragen weergeven wat je er in elk land werkelijk voor kunt kopen.
COVID-19	De coronacrisis is van grote invloed geweest op de zorguitgaven. Er zijn zowel grote uitgaven gedaan aan directe zorg voor COVID-19-patiënten als aan preventie, vaccinaties, ondersteuning en compensatie. Zo valt onder de zorguitgaven ook de compensatie die zorgaanbieders konden krijgen voor weggevallen omzet vanwege het uitstellen/vervallen van reguliere zorg of de extra kosten die gemaakt moesten worden om zorg te kunnen leveren. Daarnaast vallen ook de kosten van de uitgekeerde zorgbonus, de inkoop van persoonlijke beschermingsmiddelen, extra opvang voor dak- en thuislozen en de opsporing van corona, zoals opzetten van teststraten, laboratoriumonderzoek en bron- en contactonderzoek, onder deze extra zorguitgaven voor COVID-19 (CBS, 2021).
Bron:	OECD Health Statistics, CBS StatLine, Macro Economische Verkenning CPB, VWS jaarverslag

Staat van Volksgezondheid en Zorg: Kerncijfers voor beleid

Zorguitgaven

Interpretatie indicatoren

Totale zorguitgaven

Collectieve zorguitgaven

Zorguitgaven als percentage van het bbp

Jaarlijkse groei zorguitgaven

Zorglasten per volwassene

Verantwoordingstabel Lees meer

Verantwoordingstabel

Deze cijfers zijn ook onderdeel van Lees meer

Deel deze pagina