Wat zijn sociaaleconomische gezondheidsverschillen?
Sociaaleconomische gezondheidsverschillen zijn verschillen in gezondheidsuitkomsten tussen groepen mensen die samenhangen met hun sociaaleconomische positie in de maatschappij. Factoren zoals opleiding, inkomen en sociaal netwerk hebben invloed op deze positie (zie ook definities).
Indicatoren voor sociaaleconomische positie
In dit dossier wordt opleidingstype gebruikt om te kijken naar sociaaleconomische gezondheidsverschillen. Op VZinfo is nog meer informatie over sociaaleconomische gezondheidsverschillen beschikbaar, waaronder uitsplitsingen naar inkomen. Zie het overzicht van alle onderwerpen met informatie over sociaaleconomische gezondheidsverschillen.
Hoe groot zijn gezondheidsverschillen?
Hoe groot sociaaleconomische gezondheidsverschillen zijn, hangt af van de gebruikte indicator voor sociaaleconomische positie en de gezondheidsuitkomst die wordt gemeten. Over het algemeen hebben mensen met een lagere sociaaleconomische positie minder goede gezondheidsuitkomsten dan mensen met een hogere sociaaleconomische positie. Zo zijn er grote verschillen in (gezonde) (Het gemiddeld aantal nog te verwachten levensjaren op een bepaalde leeftijd.) bij geboorte naar opleiding: het verschil in levensverwachting in 'als goed ervaren gezondheid' tussen mensen met een hbo- of wo-opleiding en mensen met primair onderwijs of een vmbo-opleiding voor mannen 13,0 jaar en voor vrouwen 16,0 jaar. Zie voor verschillen in andere gezondheidsuitkomsten de pagina 'huidige situatie' binnen dit dossier.
Hoogopgeleiden leven langer en ook langer in goede gezondheid
Tabel: Levensverwachting en (Het gemiddeld aantal nog te verwachten levensjaren op een bepaalde leeftijd.) in goed ervaren gezondheid naar opleiding voor mannen en vrouwen 2021-2024. De cijfers over 2023-2026 verschijnen in 2027.
| Opleidingstype | Levensverwachting in goed ervaren gezondheid | Levensverwachting | ||
|---|---|---|---|---|
Mannen | Vrouwen | Mannen | Vrouwen | |
| Primair onderwijs, vmbo, mbo1 | 56,4 | 53,7 | 76,5 | 80,6 |
| Havo, vwo, mbo2-4 | 64,1 | 63,4 | 80,2 | 83,9 |
| Hbo, wo | 69,4 | 69,7 | 82,9 | 85,4 |
| Totaal | 63,5 | 62,0 | 80,5 | 83,3 |
Worden gezondheidsverschillen groter of kleiner?
In onderstaand overzicht staan voor een aantal factoren de verschillen tussen de groep met een hbo- of wo-opleiding en de groep met primair onderwijs of een vmbo-opleiding. Daarnaast staat er of de verschillen tussen de groep met de laagste relatieve opleidingspositie en de hoogste relatieve opleidingspositie groter of kleiner zijn geworden over de periode 1999-2024. Bij de toetsing van deze verschillen is gebruikt gemaakt van de relatieve opleidingspositie.
Zie voor meer informatie de pagina 'trends' binnen dit dossier.
Overgewicht
Tussen 1999 en 2024 is het verschil in overgewicht tussen opleidingsgroepen iets toegenomen.
In 2024 hadden 1,5 keer meer mensen overgewicht in de groep met primair onderwijs of een vmbo-opleiding. Tussen 1999 en 2024 nam het verschil tussen opleidingsgroepen iets toe.
Roken
Tussen 1999 en 2024 daalde het percentage mensen dat rookt in alle opleidingsgroepen
In 2024 rookten ongeveer 1,7 keer meer mensen in de groep met primair onderwijs of een vmbo-opleiding. Tussen 1999 en 2024 nam het verschil tussen opleidingsgroepen toe.
De daling van het percentage mensen dat rookt ging even snel in de groep met de laagste (De betekenis van hoogst behaalde opleiding verschilt per generatie en geslacht. De relatieve opleidingspositie houdt hier rekening mee.) als in de groep met de hoogste relatieve opleidingspositie.
Ervaren gezondheid
Tussen 1999 en 2024 is het verschil in ervaren gezondheid tussen opleidingsgroepen toegenomen
In 2024 was het percentage mensen dat hun gezondheid als matig of (zeer) slecht ervaart ongeveer 2,2 keer groter in de groep met primair onderwijs of een vmbo-opleiding. Tussen 1999 en 2024 nam het verschil tussen opleidingsgroepen toe.
De toename van het percentage mensen dat hun gezondheid als matig of (zeer) slecht ervaart ging in de groep met de laagste (De betekenis van hoogst behaalde opleiding verschilt per generatie en geslacht. De relatieve opleidingspositie houdt hier rekening mee.) wat sneller dan in de groep met de hoogste relatieve opleidingspositie.
- Definities sociaaleconomische gezondheidsverschillen
- Methode
- Overzicht van alle onderwerpen op VZinfo met informatie over sociaaleconomische gezondheidsverschillen.
- Hoofdstuk 'Terugdringen van gezondheidsachterstanden' in Landelijke nota gezondheidsbeleid 2025 - 2028