Veilig voorschrijven van medicatie

Indicator		Internationale vergelijking	3-jarige trend
Ouderen (65+ jaar) die langdurig benzodiazepinen gebruiken Verslagjaar: 2024	14,3 per 1.000 personen	Ongunstig	Dalend; gunstig
Ouderen (65+ jaar) die langwerkende benzodiazepinen gebruiken Verslagjaar: 2024	18,8 per 1.000 personen	Gunstig	Dalend; gunstig
Ouderen (75+ jaar) die ≥ 5 geneesmiddelen gebruiken (polyfarmacie) Verslagjaar: 2024	45,3% van personen met >1 geneesmiddel	Zeer gunstig	Dalend; gunstig
Opioïdengebruik (alle leeftijden) Verslagjaar: 2024	11,2 DDD Defined Daily Dose. Standaarddagdosering. (Defined Daily Dose. Standaarddagdosering.) per 1.000 personen	Gunstig	Dalend; gunstig
Ouderen (65+ jaar) die antipsychotica gebruiken Verslagjaar: 2024	32,6%	Zeer gunstig	Dalend; gunstig

Interpretatie indicator

Het zorgvuldig voorschrijven van geneesmiddelen is belangrijk voor de veiligheid van patiënten, vooral bij ouderen. Sommige middelen brengen extra risico’s met zich mee, zoals afhankelijkheid, vallen, bijwerkingen of interacties met andere medicijnen. Deze indicatoren geven gezamenlijk inzicht in hoe veilig en terughoudend bepaalde medicijnen worden voorgeschreven aan ambulante patiënten die medicatie ontvangen via openbare apotheken.

Benzodiazepinen worden gebruikt tegen angst, slapeloosheid en spanning, maar langdurig gebruik verhoogt het risico op afhankelijkheid, geheugenproblemen en vallen. Het aandeel ouderen dat deze middelen een jaar of langer gebruikt laat zien hoe goed afbouw en begeleiding plaatsvinden. Een lager aandeel wijst op inzet van alternatieven zoals slaaphygiëne of psychologische ondersteuning, terwijl een hoger aandeel kan duiden op beperkte nazorg of moeilijk af te bouwen gebruik. Ook het gebruik van langwerkende benzodiazepinen is belangrijk, omdat deze langer in het lichaam blijven en het risico op slaperigheid en vallen vergroten. Een lager gebruik duidt op veilig en richtlijnconform voorschrijven; een hoger gebruik kan wijzen op onvoldoende aandacht voor deze risico’s of beperkte inzet van veiliger alternatieven.

Daarnaast geeft polyfarmacie (multimedicatie) bij 75-plussers inzicht in het gelijktijdig gebruik van meerdere geneesmiddelen. Dat kan passend zijn bij complexe gezondheidsproblemen, maar vergroot ook het risico op ongewenste interacties en bijwerkingen. Een lager aandeel wijst op goede afstemming tussen zorgverleners en regelmatige medicatiebeoordelingen, terwijl een hoger aandeel kan duiden op versnipperde zorg, onvoldoende medicatiebewaking of complexe zorgbehoefte.

Het totale volume voorgeschreven opioïden toont hoeveel mensen gemiddeld opioïden gebruiken. Hoewel deze middelen effectief zijn bij pijn, brengen ze risico’s met zich mee, waaronder afhankelijkheid en ernstige bijwerkingen. Een lager volume is wenselijk en wijst op terughoudend voorschrijven en de inzet van alternatieven voor pijnbestrijding. Een hoger volume kan erop wijzen dat opioïden frequent of langdurig worden voorgeschreven, wat het risico op ongewenst gebruik vergroot.

Antipsychotica worden voorgeschreven aan patiënten met een psychische stoornis waarbij verschijnselen optreden zoals wanen, verwardheid en hallucinaties. Ook worden ze voorgeschreven aan mensen met dementie, om agitatie (onrust) en gedragsproblemen, zoals agressie, te verminderen. Antipsychotica kunnen echter ernstige bijwerkingen hebben, met risico op sufheid (sedatie), vallen en parkinsonisme. Daarom heeft het de voorkeur om bij mensen met dementie eerst niet-medicamenteuze interventies toe te passen, zoals aanpassingen in de dagbesteding of persoonlijke aandacht. Een lager voorschrijfpercentage duidt op zorgvuldig gebruik, goede begeleiding en inzet van niet-medicamenteuze interventies. Een hoger percentage kan wijzen op beperkte beschikbaarheid van alternatieven, hoge zorgdruk of voorschrijfpatronen die afwijken van richtlijnen.

Samen laten deze indicatoren zien hoe zorgvuldig met risicovolle geneesmiddelen wordt omgegaan en waar kansen liggen om de medicatieveiligheid verder te verbeteren.