Toelichting bij de tabel
* De internationale vergelijking laat zien hoe Nederland presteert ten opzichte van andere hoge-inkomenslanden. Aan de hand van kwartielen geven de gekleurde vlakjes weer in welke scorecategorie Nederland valt. De scores lopen van 1 tot en met 4, waarbij van links naar rechts geldt:
1 = zeer ongunstig, 2 = ongunstig, 3 = gunstig en 4 = zeer gunstig.
** Deze indicatoren hebben geen individuele achtergrondpagina. Voor deze indicatoren verwijzen we naar het betreffende onderwerp binnen VZinfo of een kerncijferpagina in De Staat VenZ, waar meer informatie en toelichting te vinden is over de cijfers.
Antibioticagebruik
| Indicator | Internationale vergelijking | 3-jarige trend | |
|---|---|---|---|
| Antibioticagebruik in de eerstelijnszorg Verslagjaar: 2024 | 9,0 DDD (Defined Daily Dose. Standaarddagdosering.)/1.000 personen | 
Zeer gunstig | 
Stijgend; ongunstig |
| Tweede-keuze antibiotica (Antibiotica zijn medicijnen die bacteriën doden of remmen in de groei. Er zijn verschillende groepen antibiotica die onderling verschillen in chemische structuur. Daardoor zijn niet alle antibiotica tegen dezelfde bacteriën effectief.) als percentage van het totale gebruik in de eerstelijnszorg Verslagjaar: 2024 | 7,9% |
Zeer gunstig | 
Dalend; gunstig |
Interpretatie indicator
Onjuist of overmatig gebruik van antibiotica vergroot de kans op antibioticaresistentie. Resistentie leidt tot verminderde effectiviteit van antibiotica, wat niet alleen de behandeling van infecties beïnvloedt, maar ook de complexiteit van medische zorg vergroot. Om inzicht te krijgen in antibioticagebruik en de zorgvuldigheid van voorschrijven worden twee indicatoren weergegeven.
De eerste indicator laat het totale gebruik van systemische antibiotica (antibiotica die in het hele lichaam werken) in de eerstelijnszorg zien. Deze indicator wordt uitgedrukt in Defined Daily Dose (DDD): een gestandaardiseerde maat die aangeeft wat de gemiddelde dagelijkse dosering van een medicijn is voor een volwassene. Het aantal DDD per 1.000 inwoners per dag geeft een indruk van hoeveel mensen op een gemiddelde dag antibiotica gebruiken. Een lagere waarde is wenselijk, omdat dit wijst op terughoudend en doelgericht antibioticagebruik. Een hogere waarde kan duiden op veel of mogelijk onnodig gebruik, wat het risico op resistentie vergroot.
De tweede indicator toont het aandeel tweede-keuzeantibiotica, zoals cefalosporines en chinolonen. Deze worden doorgaans alleen ingezet wanneer eerstelijnsantibiotica (zoals penicillines) niet effectief zijn of niet worden verdragen. Een lager percentage is gunstig, omdat dit duidt op gericht voorschrijven conform de voorkeur voor eerstelijnsmiddelen. Een hoger percentage kan wijzen op minder zorgvuldig of breder voorschrijven, wat de kans op resistentie verder verhoogt.
Samen geven deze indicatoren inzicht in zowel de omvang van het antibioticagebruik als de kwaliteit van voorschrijfpatronen, en ondersteunen zij beleid gericht op verstandig gebruik en het voorkomen van antibioticaresistentie.
Antibioticagebruik in de eerstelijnszorg
Internationaal
Sla de grafiek 'Antibioticagebruik in de eerstelijnszorg 2024' over en ga naar de datatabelBron: Antimicrobial consumption dashboard (ESAC-Net)
- De cijfers in deze grafiek zijn afkomstig uit verschillende typen databronnen, zoals verkoopcijfers en gedeclareerde afleveringen. Verkoopcijfers kunnen vollediger zijn dan gedeclareerde afleveringen, omdat antibiotica (Antibiotica zijn medicijnen die bacteriën doden of remmen in de groei. Er zijn verschillende groepen antibiotica die onderling verschillen in chemische structuur. Daardoor zijn niet alle antibiotica tegen dezelfde bacteriën effectief.) die zonder recept zijn verkregen of niet worden vergoed vaak wel in de verkoopregistraties voorkomen, maar niet in gedeclareerde data. Hierdoor kunnen tussen landen kleine verschillen ontstaan in de mate van volledigheid van de gerapporteerde antibioticagebruiksgegevens.
- Naast de mediaan van alle landen tonen we ook de mediaan van een groep referentielanden: België, Duitsland, Zweden, Denemarken, Noorwegen, Finland, Oostenrijk, Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Zwitserland en Spanje. Deze landen hebben een zorgstelsel en sociaal-economische context die goed vergelijkbaar zijn met Nederland. De mediaan wordt berekend over deze landen voor zover de benodigde data beschikbaar zijn (bij sommige indicatoren kan voor één of meer landen data ontbreken).
Percentage tweede-keuze antibiotica van het totale gebruik
Internationaal
Sla de grafiek 'Percentage tweede-keuze antibiotica van het totale gebruik in de eerstelijnszorg 2024' over en ga naar de datatabelBron: Antimicrobial consumption dashboard (ESAC-Net)
- De cijfers in deze grafiek zijn afkomstig uit verschillende typen databronnen, zoals verkoopcijfers en gedeclareerde afleveringen. Verkoopcijfers kunnen vollediger zijn dan gedeclareerde afleveringen, omdat antibiotica (Antibiotica zijn medicijnen die bacteriën doden of remmen in de groei. Er zijn verschillende groepen antibiotica die onderling verschillen in chemische structuur. Daardoor zijn niet alle antibiotica tegen dezelfde bacteriën effectief.) die zonder recept zijn verkregen of niet worden vergoed vaak wel in de verkoopregistraties voorkomen, maar niet in gedeclareerde data. Hierdoor kunnen tussen landen kleine verschillen ontstaan in de mate van volledigheid van de gerapporteerde antibioticagebruiksgegevens.
- Naast de mediaan van alle landen tonen we ook de mediaan van een groep referentielanden: België, Duitsland, Zweden, Denemarken, Noorwegen, Finland, Oostenrijk, Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Zwitserland en Spanje. Deze landen hebben een zorgstelsel en sociaal-economische context die goed vergelijkbaar zijn met Nederland. De mediaan wordt berekend over deze landen voor zover de benodigde data beschikbaar zijn (bij sommige indicatoren kan voor één of meer landen data ontbreken).
Verantwoordingstabel
| Toelichting | |
|---|---|
| Berekening indicator 1: | Teller: Som DDD (Defined Daily Dose. Standaarddagdosering.) van alle antibioticavoorschriften in de eerste lijn voor systemisch gebruik (= voor het hele lichaam, ATC-code J01) Noemer: Populatie van de gebruikte database. |
| Toelichting bij de berekening | Bij de internationale vergelijking hebben enkele landen een andere definitie van de teller gebruikt, waarbij ook antibioticavoorschriften uit de langdurige zorg zijn geincludeerd. Dit kan mogelijk hebben geleid tot een overschatting van indicatoruitkomst. |
| Berekening indicator 2: | Teller: Som DDD van alle ATC J01D en J01M voorschriften Noemer: Som van alle ATC J01 voorschriften |
| Bron: | Antimicrobial consumption dashboard (ESAC-Net) |
| Toelichting bij bron: | De cijfers in deze grafiek zijn afkomstig uit verschillende typen databronnen, zoals verkoopcijfers en gedeclareerde afleveringen. Verkoopcijfers kunnen vollediger zijn dan gedeclareerde afleveringen, omdat antibiotica (Antibiotica zijn medicijnen die bacteriën doden of remmen in de groei. Er zijn verschillende groepen antibiotica die onderling verschillen in chemische structuur. Daardoor zijn niet alle antibiotica tegen dezelfde bacteriën effectief.) die zonder recept zijn verkregen of niet worden vergoed vaak wel in de verkoopregistraties voorkomen, maar niet in gedeclareerde data. Hierdoor kunnen tussen landen kleine verschillen ontstaan in de mate van volledigheid van de gerapporteerde antibioticagebruiksgegevens. Voor meer informatie zie: Antimicrobial consumption dashboard (ESAC-Net). |
| COVID-19 | De coronacrisis is van grote invloed geweest op het antibioticagebruik in 2020. Maatregelen zoals de 1,5 meter samenleving, thuiswerken en het sluiten van scholen zorgde voor een daling van o.a. luchtweginfecties. Ook bezochten minder mensen de huisarts met infectiegerelateerde klachten. Dit heeft mede bijgedragen aan een daling van antibioticavoorschriften buiten het ziekenhuis NethMap, 2021 (NethMap, NethMap 2021. Consumption of antimicrobial agents and antimicrobial resistance among medically important bacteria in the Netherlands in 2020, Bilthoven (2021)). |
- S. Brukx (RIVM)
- R. Gijsen (RIVM)