Euthanasie met spierverslappers
Teller: aantal personen bij wie is gehandeld volgens de richtlijn bij het uitvoeren van euthanasie. Volgens de richtlijn moeten altijd spierverslappers worden gebruikt, eventueel in combinatie met andere middelen.
Noemer: aantal personen bij wie euthanasie is uitgevoerd.

Palliatieve continue diepe sedatie met alleen morfine
Teller: aantal gevallen van palliatieve continue diepe sedatie met alleen morfine.
Noemer: alle gevallen van palliatieve continue diepe sedatie.

Euthanasie met spierverslappers
Morfine is ongeschikt om het leven op zorgvuldige wijze opzettelijk te beëindigen omdat dit vaak niet het beoogde effect heeft (KNMG, 2023). Morfine kan wel sufheid veroorzaken, maar niet altijd bewustzijnsverlies. Daarnaast kan morfine bijwerkingen zoals verwardheid (delier Verwardheid (Verwardheid)) of spiertrekkingen (myoclonieën Onvrijwillige samentrekking van spieren (Onvrijwillige samentrekking van spieren)) veroorzaken (KNMG, 2023). Benzodiazepinen kunnen worden gebruikt als premedicatie om de patiënt in lichte slaaptoestand te brengen, echter hierna dient altijd de reguliere methode van euthanasie te worden gevolgd om het levenseinde tot stand te brengen (KNMG/KNMP, 2021).

Palliatieve continue diepe sedatie met alleen morfine
Om de continue diepe sedatie op adequate en rustige wijze te laten verlopen, waardoor effectieve verlichting van het lijden ontstaat tot aan het moment van overlijden, stelt de richtlijn Palliatieve sedatie (KNMG, 2009; NHG/IKNL, 2022) dat palliatieve continue sedatie stapsgewijs moet worden uitgevoerd en geeft daarbij advies over de te gebruiken middelen. Morfine heeft daarbij geen plaats (KNMG, 2009; NHG/IKNL, 2022). Het gebruik van morfine moet uitsluitend worden voortgezet of gestart bij pijn en/of kortademigheid. Het gebruik of verhogen van alleen morfine met als doel sedatie en versnelling van het overlijden wordt beschouwd als een 'kunstfout', omdat dit vaak niet het beoogde effect heeft. Het kan wel sufheid veroorzaken, maar niet altijd bewustzijnsverlies. Daarnaast kan morfine bijwerkingen zoals delier (verwarring) of myoclonieën (onvrijwillige spiersamentrekkingen) veroorzaken (KNMG, 2023).

Hoe artsen zelf hun handelen benoemen, hangt samen met de middelen die ze voor de euthanasie gebruikten. Bij het gebruik van spierverslappers vonden ze altijd hun handelen het beste te omschrijven met de term ‘euthanasie’. Bij toediening van barbituraten gold dit voor 87%, terwijl bij morfine of benzodiazepinen slechts 3% de term euthanasie het meest passend vond.

In 86% van de euthanasiegevallen vonden artsen zelf ook de term euthanasie of hulp bij zelfdoding het meest passend; in andere gevallen neigden ze vaak naar de term palliatieve sedatie.

Uit nader onderzoek onder artsen die deelnamen aan de derde ronde van het onderzoek, blijkt dat artsen het handelen bij patiënten die nog maar een korte levensverwachting Het gemiddeld aantal nog te verwachten levensjaren op een bepaalde leeftijd. (Het gemiddeld aantal nog te verwachten levensjaren op een bepaalde leeftijd.)(Het gemiddeld aantal nog te verwachten levensjaren op een bepaalde leeftijd. ) hebben (1-7 dagen) niet omschrijven als euthanasie maar als palliatieve of terminale sedatie (Overbeek et al. 2021).

In het sterfgevallenonderzoek werd door middel van een steekproef onder behandelend artsen van overleden personen, een vragenlijst ingevuld. De respons voor 2021 betrof 21%. Het aantal sterfgevallen waarover gerapporteerd werd varieerde in de onderzoeksjaren van ruim 5.000 tot bijna 10.000; in 2021 ging het om 8.720 sterfgevallen. Om de resultaten representatief te maken voor alle sterfgevallen in Nederland, zijn bij de analyse wegingsfactoren toegekend aan de sterfgevallen waarover een vragenlijst was ingevuld.

Euthanasie met spierverslappers
Aan de hand van twee vragen over levensbeëindigend handelen werd door de onderzoekers vastgesteld of sprake was van euthanasie:

1. Was het overlijden het gevolg van het gebruik van een middel dat door u of een andere arts werd voorgeschreven, verstrekt of toegediend met het uitdrukkelijke doel het levenseinde te bespoedigen (of de patiënt zelf in staat te stellen het leven te beëindigen)?
2. Is de beslissing over de (laatstgenoemde) handelwijze op grond van een uitdrukkelijk verzoek van de patiënt genomen?
   Als een arts beide vragen met ‘ja’ beantwoordde, werd het handelen geclassificeerd als euthanasie indien een ander dan de patiënt het middel had toegediend (eventueel samen met de patiënt).

Palliatieve continue diepe sedatie met alleen morfine

Aan de hand van één vraag in het onderzoek werd bepaald of sprake was van continue diepe sedatie:

1. Werd de patiënt tot aan het overlijden continu in diepe sedatie gehouden?

Tevens werd gevraagd welke middelen daarbij werden gebruikt, hoe lang de sedatie duurde, of de patiënt daarbij kunstmatig voeding of vocht kreeg toegediend, en of de arts rekening hield met bespoediging van het overlijden dan wel of bespoediging van het overlijden het doel van de palliatieve sedatie was.