Toelichting bij de tabel
* De internationale vergelijking laat zien hoe Nederland presteert ten opzichte van andere hoge-inkomenslanden. Aan de hand van kwartielen geven de gekleurde vlakjes weer in welke scorecategorie Nederland valt. De scores lopen van 1 tot en met 4, waarbij van links naar rechts geldt:
1 = zeer ongunstig, 2 = ongunstig, 3 = gunstig en 4 = zeer gunstig.
** Deze indicatoren hebben geen individuele achtergrondpagina. Voor deze indicatoren verwijzen we naar het betreffende onderwerp binnen VZinfo of een kerncijferpagina in De Staat VenZ, waar meer informatie en toelichting te vinden is over de cijfers.
Deelname aan het bevolkingsonderzoek door de doelgroep
| Indicator | 3-jarige trend | Internationale vergelijking | |
|---|---|---|---|
Percentage | |||
Baarmoederhalskanker:
| 51,6 |
Stabiel |
Ongunstig |
| Borstkanker: Verslagjaar: 2025 | 65,2 |
Dalend; ongunstig |
Gunstig |
| Darmkanker: Verslagjaar: 2025 | 66,0 |
Stabiel |
Zeer gunstig |
Interpretatie indicator
Met het bevolkingsonderzoek kunnen voorstadia van kanker (baarmoederhals-, borst-, en darmkanker) worden opgespoord. Door deze vroege signalering kan de (Het aantal nieuwe gevallen van of nieuwe personen met een bepaalde ziekte in een bepaalde periode, absoluut of relatief.) van deze typen kanker worden teruggedrongen en door vroeg ingrijpen (door het behandelen van voorstadia en vroege stadia), kan mogelijke sterfte worden voorkomen. Deze indicator geeft informatie over de effectiviteit van de uitnodiging voor de screening. Alleen wanneer een substantieel deel van de doelgroep bereikt wordt, mag worden verwacht dat het programma ook zijn doel haalt (gezondheidswinst door een bevolkingsonderzoek) en kosteneffectief is. Behalve dat deze indicator iets zegt over de effectiviteit van het bevolkingsonderzoek, geeft het een indicatie van de mate van acceptatie van de procedure bij de doelgroep.
Bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker
Trend
Sla de grafiek 'Deelname bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker 2017-2025' over en ga naar de datatabelBron: Bevolkingsonderzoek Nederland
- Een volledige screeningsronde duurt vijf jaar. Genodigden hebben dus vijf jaar de tijd om deel te nemen na het ontvangen van de uitnodiging. Voor de uitnodigingsjaren vanaf 2022 is die vijf jaar (63 maanden) nog niet bereikt.
- Vanaf het verslagjaar 2022 wordt er een andere berekening gehanteerd voor de deelnamegraad. De deelnamegraad is met terugwerkende kracht berekend volgens deze nieuwe berekening voor alle verslagjaren vanaf 2018. Er is dus sprake van een trendbreuk tussen 2017 en 2018.
- Vanaf 2022 veranderde het uitnodigingsbeleid (nader beschreven in de verantwoordingstabel). Dit kan hebben bijgedragen aan een daling van de deelnamegraad. Daarnaast werden er in 2022 relatief veel vrouwen afkomstig uit Oekraïne uitgenodigd. Aangezien immigranten vaak een lagere deelname hebben, droeg dat mogelijk bij aan de daling.
- Vanaf 2023 wordt de zelfafnameset (ZAS) breder ingezet. In eerdere jaren werd in de uitnodiging de keuze aangeboden tussen deelname via een cervixuitstrijk of het aanvragen van een ZAS. Vanaf 2023 krijgen alle 30-jarigen de ZAS direct met de uitnodiging meegestuurd. Daarnaast krijgen alle overige leeftijdsgroepen een ZAS toegestuurd wanneer zij 12 weken na de initiële uitnodiging nog niet hebben deelgenomen en zich ook niet actief hebben afgemeld.
Internationaal
Sla de grafiek 'Deelname bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker' over en ga naar de datatabelBron: OECD Health Statistics
*Voorlopig cijfer
- Naast de mediaan van alle OECD-landen tonen we ook de mediaan van een groep referentielanden: België, Duitsland, Zweden, Denemarken, Noorwegen, Finland, Oostenrijk, Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Ierland en Zwitserland. Deze landen hebben een zorgstelsel en sociaal-economische context die goed vergelijkbaar zijn met Nederland. De mediaan wordt berekend over deze landen voor zover de benodigde data beschikbaar zijn.
- De berekening van de deelnamepercentages vertoont grote variatie tussen landen. Bijvoorbeeld: Zweden berekent hoeveel procent in een periode van meer dan zeven jaar heeft deelgenomen, Estland binnen minder dan één jaar. De internationale vergelijkingen moeten daarom met voorzichtigheid worden geïnterpreteerd. Voor meer informatie, zie de verantwoordingstabel.
Borstkanker
Trend
Sla de grafiek 'Deelname bevolkingsonderzoek borstkanker 2004-2025' over en ga naar de datatabelBron: Bevolkingsonderzoek Nederland
- Vanaf het verslagjaar 2024 wordt er een andere berekening gehanteerd voor de deelnamegraad. De deelnamegraad is met terugwerkende kracht berekend volgens deze nieuwe berekening voor alle verslagjaren vanaf 2020. Er is dus sprake van een trendbreuk tussen 2019 en 2020.
Internationaal
Sla de grafiek 'Deelname bevolkingsonderzoek borstkanker' over en ga naar de datatabelBron: OECD Health Statistics
*Voorlopig cijfer.
**Het Nederlandse cijfer in deze internationale vergelijking verschilt van het Nederlandse trendcijfer. Dit komt doordat het Nederlandse cijfer in de internationale vergelijking is berekend op basis van een andere leeftijdsgroep, om vergelijking met andere landen mogelijk te maken.
- Naast de mediaan van alle OECD-landen tonen we ook de mediaan van een groep referentielanden: België, Duitsland, Zweden, Denemarken, Noorwegen, Finland, Oostenrijk, Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Ierland en Zwitserland. Deze landen hebben een zorgstelsel en sociaal-economische context die goed vergelijkbaar zijn met Nederland. De mediaan wordt berekend over deze landen voor zover de benodigde data beschikbaar zijn
Darmkanker
Trend
Sla de grafiek 'Deelname bevolkingsonderzoek darmkanker 2014-2025' over en ga naar de datatabelBron: Bevolkingsonderzoek Nederland
- Vanaf het verslagjaar 2023 wordt er een andere berekening gehanteerd voor de deelnamegraad. De deelnamegraad is met terugwerkende kracht berekend volgens deze nieuwe berekening voor alle verslagjaren vanaf 2019. Er is dus sprake van een trendbreuk tussen 2018 en 2019.
Internationaal
Sla de grafiek 'Deelname bevolkingsonderzoek darmkanker' over en ga naar de datatabelBron: OECD Health Statistics
*Voorlopig cijfer.
- Naast de mediaan van alle OECD-landen tonen we ook de mediaan van een groep referentielanden: België, Duitsland, Zweden, Denemarken, Noorwegen, Finland, Oostenrijk, Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Ierland en Zwitserland. Deze landen hebben een zorgstelsel en sociaal-economische context die goed vergelijkbaar zijn met Nederland. De mediaan wordt berekend over deze landen voor zover de benodigde data beschikbaar zijn
| Toelichting | |
|---|---|
| Berekening | Teller: aantal personen dat heeft deelgenomen aan het bevolkingsonderzoek. Noemer: aantal personen uit de doelgroep van het bevolkingsonderzoek dat is uitgenodigd in het rapportagejaar. Dit is inclusief mensen die tot de doelgroep behoren, maar zich tijdens een eerdere ronde definitief hebben afgemeld voor het bevolkingsonderzoek en daarom geen uitnodiging hebben ontvangen. |
| Toelichting bij de berekening | De noemer van de deelnamegraad bestaat uit het aantal genodigden plus het aantal personen dat wel in aanmerking komt voor het bevolkingsonderzoek, maar geen uitnodiging heeft ontvangen vanwege een definitieve afmelding tijdens een eerdere ronde. Voorheen bestond de noemer alleen uit het aantal genodigden. Voor baarmoederhalskanker is dit gewijzigd in 2022, voor borstkanker in 2024 en voor darmkanker in 2023. De deelnamegraad is met terugwerkende kracht berekend volgens de nieuwe berekening voor de vijf laatste verslagjaren. Omdat de deelnamegraad per kalenderjaar wordt bepaald, hebben mensen afhankelijk van wanneer zij de uitnodiging hebben ontvangen soms meer of minder tijd gehad om deel te nemen aan het bevolkingsonderzoek. Om deze reden wordt bij de actualisatie van de deelnamegraad ook het voorgaande jaar geactualiseerd. |
| Toelichting bij de doelgroep | Baarmoederhalskanker Borstkanker Darmkanker |
| Toelichting bij de referentiewaarde | De referentiewaarde is de 'acceptabele waarde' die door het (Europese unie)-rapport 'Against cancer - Cancer Screening in the European Union (2017)' wordt gehanteerd. Voor darmkanker is dit 45%, voor borstkanker en baarmoederhalskanker is dit 70%. |
| Toelichting bij de internationale vergelijking | De uitvoering van screeningprogramma's vertoont grote variatie tussen landen. Het gaat om o.a. de frequentie van uitnodiging, de leeftijd van de doelgroep en het type onderzoek. In het meten van de deelname zit ook variatie. Daarbij gaat het om de methodiek (terugkijken of vooruitkijken), de lengte van de periode dat men kan deelnemen, de leeftijdsgroep en in- en exclusiecriteria. De internationale vergelijkingen moeten daarom met voorzichtigheid worden geïnterpreteerd. |
| Bron | ScreenIT, het informatiesysteem waarin gegevens over het bevolkingsonderzoek worden geregistreerd, beheerd door de screeningsorganisatie Bevolkingsonderzoek Nederland. |
- S. Brukx (RIVM)
- R. Gijsen (RIVM)