Toelichting bij de tabel

* De internationale vergelijking laat zien hoe Nederland presteert ten opzichte van andere hoge-inkomenslanden. Aan de hand van kwartielen geven de gekleurde vlakjes weer in welke scorecategorie Nederland valt. De scores lopen van 1 tot en met 4, waarbij van links naar rechts geldt:

1 = zeer ongunstig, 2 = ongunstig, 3 = gunstig en 4 = zeer gunstig.

** Deze indicatoren hebben geen individuele achtergrondpagina. Voor deze indicatoren verwijzen we naar het betreffende onderwerp binnen VZinfo of een kerncijferpagina in De Staat VenZ, waar meer informatie en toelichting te vinden is over de cijfers.

Deelname aan het bevolkingsonderzoek door de doelgroep

IndicatorInternationale vergelijking3-jarige trend

Percentage

  

Baarmoederhalskanker: 
Verslagjaar: 2024

 

 

54,4

Nederland scoort ongunstig

Ongunstig

Stijgend; gunstig

Stijgend; gunstig

Borstkanker: 
Verslagjaar: 2024

65,3

Nederland scoort gunstig

Gunstig

Dalend; ongunstig

Dalend; ongunstig

Darmkanker: 
Verslagjaar: 2024

67,1

Nederland scoort zeer gunstig

Zeer gunstig

stabiel

Stabiel

Interpretatie indicator

Met het bevolkingsonderzoek kunnen voorstadia van kanker (baarmoederhals-, borst-, en darmkanker) worden opgespoord. Door deze vroege signalering kan de incidentie Het aantal nieuwe gevallen van of nieuwe personen met een bepaalde ziekte in een bepaalde periode, absoluut of relatief. (Het aantal nieuwe gevallen van of nieuwe personen met een bepaalde ziekte in een bepaalde periode, absoluut of relatief.) van deze typen kanker worden teruggedrongen en door vroeg ingrijpen (door het behandelen van voorstadia en vroege stadia), kan mogelijke sterfte worden voorkomen. Deze indicator geeft informatie over de effectiviteit van de uitnodiging voor de screening. Alleen wanneer een substantieel deel van de doelgroep bereikt wordt, mag worden verwacht dat het programma ook zijn doel haalt (gezondheidswinst door een bevolkingsonderzoek) en kosteneffectief is. Behalve dat deze indicator iets zegt over de effectiviteit van het bevolkingsonderzoek, geeft het een indicatie van de mate van acceptatie van de procedure bij de doelgroep.

Bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker

Trend

Sla de grafiek 'Deelname bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker 2017-2024' over en ga naar de datatabel

Bron: Bevolkingsonderzoek Nederland

  • Ten tijde van publicatie van de data was de peildatum voor het deelnamepercentage na 27 maanden van 2024 nog niet bereikt.
  • Vanaf het verslagjaar 2022 wordt er een andere berekening gehanteerd voor de deelnamegraad. De deelnamegraad is met terugwerkende kracht berekend volgens deze nieuwe berekening voor alle verslagjaren vanaf 2018. Er is dus sprake van een trendbreuk tussen 2017 en 2018.
  • Vanaf 2022 veranderde het uitnodigingsbeleid (nader beschreven in de verantwoordingstabel). Dit kan hebben bijgedragen aan een daling van de deelnamegraad. Daarnaast werden er in 2022 relatief veel vrouwen afkomstig uit Oekraïne uitgenodigd. Aangezien immigranten vaak een lagere deelname hebben, droeg dat mogelijk bij aan de daling.
  • Vanaf 2023 wordt de zelfafnameset (ZAS) breder ingezet. In eerdere jaren werd in de uitnodiging de keuze aangeboden tussen deelname via een cervixuitstrijk of het aanvragen van een ZAS. Vanaf 2023 krijgen alle 30-jarigen de ZAS direct met de uitnodiging meegestuurd. Daarnaast krijgen alle overige leeftijdsgroepen een ZAS toegestuurd wanneer zij 12 weken na de initiële uitnodiging nog niet hebben deelgenomen en zich ook niet actief hebben afgemeld. 

Internationaal

Sla de grafiek 'Deelname bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker' over en ga naar de datatabel

Bron: OECD Health Statistics

*Voorlopig cijfer.

  • Naast de mediaan van alle OECD-landen tonen we ook de mediaan van een groep referentielanden: België, Duitsland, Zweden, Denemarken, Noorwegen, Finland, Oostenrijk, Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Ierland en Zwitserland. Deze landen hebben een zorgstelsel en sociaal-economische context die goed vergelijkbaar zijn met Nederland. De mediaan wordt berekend over deze landen voor zover de benodigde data beschikbaar zijn

Borstkanker

Trend

Sla de grafiek 'Deelname bevolkingsonderzoek borstkanker 2004-2024' over en ga naar de datatabel

Bron: Bevolkingsonderzoek Nederland

  • Vanaf het verslagjaar 2024 wordt er een andere berekening gehanteerd voor de deelnamegraad. De deelnamegraad is met terugwerkende kracht berekend volgens deze nieuwe berekening voor alle verslagjaren vanaf 2020. Er is dus sprake van een trendbreuk tussen 2019 en 2020.

Internationaal

Sla de grafiek 'Deelname bevolkingsonderzoek borstkanker' over en ga naar de datatabel

Bron: OECD Health Statistics

*Voorlopig cijfer.
**Het Nederlandse cijfer in deze internationale vergelijking verschilt van het Nederlandse trendcijfer. Dit komt doordat het Nederlandse cijfer in de internationale vergelijking is berekend op basis van een andere leeftijdsgroep, om vergelijking met andere landen mogelijk te maken.

  • Naast de mediaan van alle OECD-landen tonen we ook de mediaan van een groep referentielanden: België, Duitsland, Zweden, Denemarken, Noorwegen, Finland, Oostenrijk, Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Ierland en Zwitserland. Deze landen hebben een zorgstelsel en sociaal-economische context die goed vergelijkbaar zijn met Nederland. De mediaan wordt berekend over deze landen voor zover de benodigde data beschikbaar zijn

Darmkanker

Trend

Sla de grafiek 'Deelname bevolkingsonderzoek darmkanker 2014-2024' over en ga naar de datatabel

Bron: Bevolkingsonderzoek Nederland

  • Vanaf  het verslagjaar 2023 wordt er een andere berekening gehanteerd voor de deelnamegraad. De deelnamegraad is met terugwerkende kracht berekend volgens deze nieuwe berekening voor alle verslagjaren vanaf 2019. Er is dus sprake van een trendbreuk tussen 2018 en 2019.

Internationaal

Sla de grafiek 'Deelname bevolkingsonderzoek darmkanker' over en ga naar de datatabel

Bron: OECD Health Statistics

*Voorlopig cijfer.

  • Naast de mediaan van alle OECD-landen tonen we ook de mediaan van een groep referentielanden: België, Duitsland, Zweden, Denemarken, Noorwegen, Finland, Oostenrijk, Verenigd Koninkrijk, Frankrijk, Ierland en Zwitserland. Deze landen hebben een zorgstelsel en sociaal-economische context die goed vergelijkbaar zijn met Nederland. De mediaan wordt berekend over deze landen voor zover de benodigde data beschikbaar zijn

Verantwoordingstabel

 Toelichting
BerekeningTeller: aantal personen dat heeft deelgenomen aan het bevolkingsonderzoek. 

Noemer: aantal personen uit de doelgroep van het bevolkingsonderzoek dat is uitgenodigd in het rapportagejaar. Dit is inclusief mensen die tot de doelgroep behoren maar zich tijdens een eerdere ronde definitief hebben afgemeld voor het bevolkingsonderzoek en dus geen uitnodiging hebben ontvangen. 
Toelichting bij de berekeningOmdat de deelnamegraad per kalenderjaar wordt bepaald, hebben mensen afhankelijk van wanneer zij de uitnodiging hebben ontvangen soms meer/minder tijd gehad om deel te nemen aan het bevolkingsonderzoek. Om deze reden wordt bij de actualisatie van de deelnamegraad ook het voorgaande jaar geactualiseerd. 
Toelichting bij de doelgroep

Baarmoederhalskanker
De doelgroep van het bevolkingsonderzoek baarmoederhalskanker zijn vrouwen, transgender mannen en personen met een o/x registratie in het bevolkingsregister (BRP) met een baarmoeder. Vrouwen krijgen automatisch een uitnodiging, andere personen kunnen zichzelf aanmelden. Vóór 2022 werden personen tussen de 30 en 60 jaar elke 5 jaar uitgenodigd. Vanaf 2022 is het uitnodigingsbeleid afhankelijk van de leeftijd en eerdere hrHPV Hoogrisico-typen Humaan Papillomavirus (Hoogrisico-typen Humaan Papillomavirus)-uitslag van de persoon. Personen van 45 en 55 worden hierbij alleen uitgenodigd voor een screening als ze 5 jaar eerder niet hebben deelgenomen of een positieve hrHPV-uitslag hebben ontvangen. Personen van 65 jaar worden uitgenodigd als ze 5 jaar eerder hrHPV-positief waren, maar toen niet zijn doorverwezen naar een gynaecoloog. 

Borstkanker
De doelgroep van het bevolkingsonderzoek borstkanker omvat personen van 50 tot en met 75 jaar met borstweefsel die ingeschreven staan in het bevolkingsregister (BRP). Het kan gaan om vrouwen, transgender mannen en non-binaire personen, op voorwaarde dat ze geen borstamputatie hebben gehad. Als de borsten verwijderd zijn, wordt deelname niet geadviseerd. Vrouwen krijgen automatisch een uitnodiging, andere personen kunnen zichzelf aanmelden. Personen uit de doelgroep worden om de twee jaar uitgenodigd voor een mammografieonderzoek. Echter, vanwege een tekort aan screeningslaboranten is het screeningsinterval voor een deel van de uitgenodigden langer dan 2 jaar. 

Darmkanker
Personen van 55 tot en met 75 jaar worden één keer in de twee jaar uitgenodigd voor het bevolkingsonderzoek darmkanker. 

Toelichting bij de referentiewaardeDe referentiewaarde is de 'acceptabele waarde' die door het EU Europese unie (Europese unie)-rapport 'Against cancer - Cancer Screening in the European Union (2017)' wordt gehanteerd. Voor darmkanker is dit 45%, voor borstkanker en baarmoederhalskanker is dit 70%.
Toelichting bij de internationale vergelijkingDe uitvoering van screeningprogramma's vertonen grote variate tussen landen.  Het gaat om o.a. de frequentie van screening, de leeftijd van de doelgroep en de peildatum waarop de deelname wordt vastgesteld. De internationale vergelijkingen moeten daarom met voorzichtigheid worden geïnterpreteerd.
BronScreenIT, het informatiesysteem waarin gegevens over het bevolkingsonderzoek worden geregistreerd, beheerd door de screeningsorganisatie Bevolkingsonderzoek Nederland.

  • S. Brukx (RIVM)
  • R. Gijsen (RIVM)