Oorzaken
Oorzaak parkinson niet volledig bekend
De oorzaak van de ziekte van Parkinson is nog niet volledig bekend. Wel is bekend dat een groot deel van de klachten veroorzaakt wordt door een tekort de stof dopamine in de hersenen (ParkinsonNet, 2026). Hierdoor ontstaan problemen met het aansturen van beweging, motivatie, geheugen en andere lichaamsfuncties. (Nederlands Herseninstituut, 2026; Ramesh, S., Perera Molligoda Arachchige, A., Depletion of dopamine in Parkinson's disease and relevant therapeutic options: A review of the literature (2023) ). Het tekort aan dopamine ontstaat door het afsterven van zenuwcellen die dopamine produceren (dopaminerge zenuwcellen). Hoe deze zenuwcellen afsterven is nog niet helemaal duidelijk (ParkinsonNet, 2026). Mogelijk spelen de energie producerende structuren (mitochondriën) van de dopaminerge zenuwcellen een rol. Wanneer de mitochondriën niet goed werken, kunnen deze zenuwcellen afsterven ( Liu, T., Li, J., Wu, H., Qiao, J., Wei, J., Unraveling Parkinson's disease: The mystery of mitochondria and the role of aging (2025) ).
Verschillende risicofactoren voor ontstaan parkinson
Er zijn meerdere risicofactoren die een rol spelen in het ontstaan van de ziekte van Parkinson. Ook zijn er factoren die samenhangen met een verlaagd risico op de ziekte en een mogelijk trager ziekteverloop. Factoren die het risico op de ziekte van Parkinson kunnen verhogen zijn opgenomen in de onderstaande tabel.
Tabel: Risicofactoren voor het ontstaan van de ziekte van Parkinson
| Risicofactor | Toelichting |
|---|---|
| Leeftijd | Het risico op de ziekte neemt toe naarmate men ouder wordt. Dit komt doordat de kwetsbaarheid van de hersenen toeneemt met de leeftijd ( Prajjwal, P., Flores Sanga, H., Acharya, K., Tango, T., John, J., Rodriguez, R., Dheyaa, M., Marsool, M., Sulaimanov, M., Ahmed, A., Hussin, O., Parkinson’s disease updates: Addressing the pathophysiology, risk factors, genetics, diagnosis, along with the medical and surgical treatment (2023) ). |
| Geslacht | De ziekte komt vaker voor bij mannen dan bij vrouwen. Mannen lopen dus meer risico op het ontwikkelen van de ziekte ( Cicero, C.E., Terravecchia, C., Pettinato, L.L., Tabbì, S., Donzuso, G., Contrafatto, D., Zappia, M., Nicoletti, A., Sex differences in the severity of non-motor symptoms in Parkinson’s disease: a systematic review and meta-analysis (2026) ) |
| Omgevingsfactoren | Blootstelling aan pesticiden kan het risico op de ziekte verhogen ( Aravindan, A., Engstrom Newell, M., Halden, R., Literature review and meta-analysis of environmental toxins associated with increased risk of Parkinson's disease (2024) ). Andere factoren, zoals blootstelling aan metalen en vervuilde lucht worden onderzocht. |
| Erfelijkheid | Het risico op de ziekte is hoger bij de aanwezigheid van bepaalde afwijkingen in het (Desoxyribo nucleic acid (Desoxyribonucleïnezuur). De drager van erfelijke informatie in alle bekende organismen.). Slechts 10% van alle ziektegevallen is te wijten aan een erfelijke genetische afwijking ( Jia, F., Fellner, A., Raj Kumar, K., Monogenic Parkinson's Disease: Genotype, Phenotype, Pathophysiology, and Genetic Testing (2022) ). Bij het overige deel van de gevallen ontstaat de ziekte van Parkinson door een samenspel van omgevingsfactoren ( Jia, F., Fellner, A., Raj Kumar, K., Monogenic Parkinson's Disease: Genotype, Phenotype, Pathophysiology, and Genetic Testing (2022) ). In sommige gevallen kan iemand door genetische aanleg gevoeliger zijn voor pesticiden die het risico op de ziekte van Parkinson kunnen vergroten ( Meerman, J., de Bruijn, V., Luechtefeld, T., van Engelen, J., Kienhuis, A., Heusinkveld, H., Including genetic susceptibility towards Parkinson’s disease in NAM-based hazard and risk assessment of pesticides: a semi-systematic review (2025) ). |
| Medische voorgeschiedenis | Trauma (bijvoorbeeld door een klap) aan het hoofd kan de hersenen beschadigen waardoor processen kunnen ontstaan die het risico op de ziekte vergroten ( Prajjwal, P., Flores Sanga, H., Acharya, K., Tango, T., John, J., Rodriguez, R., Dheyaa, M., Marsool, M., Sulaimanov, M., Ahmed, A., Hussin, O., Parkinson’s disease updates: Addressing the pathophysiology, risk factors, genetics, diagnosis, along with the medical and surgical treatment (2023) ). |
Voeding en beweging verlagen risico op parkinson
Er zijn aanwijzingen dat sommige factoren samenhangen met een verlaagd risico op de ziekte en een mogelijk trager ziekteverloop. Deze beschermende factoren zijn:
- Lichaamsbeweging: regelmatige fysieke inspanning hangt samen met een verlaagd risico op de ziekte van Parkinson ( Abaza, A., Jamil, A., Gutlapalli, S., Ali, Z., Ali, M., Oble, M., Sonia, S., George, S., Shahi, S., Khan, S., Parkinson’s Neuropathology Puzzle: A Systematic Review Uncovering the Pathological Culprits Behind the Neurological Disease (2023) ).
- Voeding: het risico op de ziekte van Parkinson is lager bij een Mediterraan voedingspatroon ( Beheshti, I., Exploring Risk and Protective Factors in Parkinson's Disease (2025) , Abaza, A., Jamil, A., Gutlapalli, S., Ali, Z., Ali, M., Oble, M., Sonia, S., George, S., Shahi, S., Khan, S., Parkinson’s Neuropathology Puzzle: A Systematic Review Uncovering the Pathological Culprits Behind the Neurological Disease (2023) ). Dit voedingspatroon is rijk aan onbewerkte en plantaardige producten, zoals groenten, fruit, noten, bonen en volkoren granen.
- Roken: het lijkt erop dat mensen die roken een verlaagd risico hebben op het krijgen van de ziekte van Parkinson ( Gallo, V., Vineis, P., Cancellieri, M., Chiodini, P., Barker, R.A., Brayne, C., Pearce, N., Panico, S., Bueno-de-Mesquita, B., Vanacore, N., Forsgren, L., Ramat, S., Ardanaz, E., Arriola, L., Petersson, J., Hansson, O., Gavrila, D., Sacerdote, C., Sieri, S., Kühn, T., Katzke, V.A., van der Schouw, Y., Kyrozis, A., Masala, G., Mattiello, A., Perneczky, R., Middleton, L., Saracci, R., Riboli, E., Exploring causality of the association between smoking and Parkinson’s disease (2019) ). Waardoor dit komt is onduidelijk. Omdat roken over het algemeen veel schadelijke gevolgen heeft, wordt geadviseerd om niet te roken of te stoppen met roken.
Gevolgen
Klachten kunnen ziekte- of medicatiegerelateerd zijn
De ziekte van Parkinson is een langzaam progressieve aandoening die zich kenmerkt door zichtbare en onzichtbare klachten. Het verloop van de ziekte kan per persoon verschillen. Daardoor is het lastig om het verloop van de ziekte te voorspellen. Toch begint de ziekte bij 75% van de mensen met lichamelijke klachten aan één kant van het lichaam (Parkinsonisme vereniging, 2026). Door het progressieve verloop van de ziekte van Parkinson, kunnen deze klachten in de loop der tijd verergeren en aan beide kanten van het lichaam worden ervaren. De klachten kunnen gerelateerd zijn aan de ziekte en/of aan het gebruik van medicatie om de klachten te verminderen. De medicatie gerelateerde klachten kunnen ontstaan door te snelle dosisveranderingen en langdurig gebruik. Alle klachten als gevolg van de ziekte van Parkinson zijn opgenomen in de onderstaande tabel.
Tabel: Gevolgen van de ziekte van Parkinson ( Prajjwal, P., Flores Sanga, H., Acharya, K., Tango, T., John, J., Rodriguez, R., Dheyaa, M., Marsool, M., Sulaimanov, M., Ahmed, A., Hussin, O., Parkinson’s disease updates: Addressing the pathophysiology, risk factors, genetics, diagnosis, along with the medical and surgical treatment (2023) )
| Ziektegerelateerd* | Medicatiegerelateerd | |
|---|---|---|
| Lichamelijke klachten |
|
|
| Niet-lichamelijke klachten |
|
|
*De ziekte-gerelateerde klachten kunnen verergeren in off-perioden. Dit zijn perioden waarin de medicatie uitwerkt.
Levensverwachting twee tot vier jaar korter
De (Het gemiddeld aantal nog te verwachten levensjaren op een bepaalde leeftijd.) van mensen met de ziekte van Parkinson is gemiddeld twee tot vier jaar korter dan mensen die de ziekte niet hebben (Parkinsonisme vereniging, 2020). In 2024 overleden 2.292 mensen aan Parkinson. De sterfte treedt vooral op hogere leeftijd op (ziekte van Parkinson | sterftecijfers). De meeste mensen met de ziekte van Parkinson overlijden niet door de aandoening zelf, maar door complicaties daarvan (Levensverwachting bij de ziekte van Parkinson - Parkinson.nl). Vroege diagnose kan zorgen voor een betere kwaliteit van leven en een langere levensverwachting in goed ervaren gezondheid.
- H.J. Heusinkveld (RIVM)
- V.C. de Leeuw (RIVM)
- D. Burçak, red. (RIVM)
- V. Hermans, red (RIVM)