Psychische klachten gebaseerd op de MHI-5

Het hebben van psychische klachten is gemeten middels de Mental Health Inventory 5 (MHI RAND Mental health inventory. Een instrument dat de algemene psychische gezondheidstoestand in een bevolking meet. (RAND Mental health inventory. Een instrument dat de algemene psychische gezondheidstoestand in een bevolking meet.)-5). De MHI-5 is een internationale standaard voor een specifieke meting van de mentale gezondheid, bestaande uit 5 vragen. De MHI-5 is feitelijk een deelschaal van de Short Format 36 (SF-36 Medical Outcomes Study 36-Item Short Form Health Survey. Vragenlijst voor het meten van kwaliteit van leven. (Medical Outcomes Study 36-Item Short Form Health Survey. Vragenlijst voor het meten van kwaliteit van leven.)), een uitvoerige internationale standaard voor de meting van gezondheid. De MHI-5 betreft vragen die steeds betrekking hebben op hoe men zich in de afgelopen 4 weken voelde. Gevraagd is:

  1. Voelde je je erg zenuwachtig?
  2. Voelde je je kalm en rustig?
  3. Voelde je je neerslachtig en somber?
  4. Voelde je je gelukkig?
  5. Zat je zo erg in de put dat niets je kon opvrolijken?

Iedere vraag heeft de volgende 6 antwoordcategorieën: voortdurend – meestal – vaak – soms – zelden – nooit. Op basis van deze 5 vragen wordt een somscore berekend, welke loopt van 0 (ernstige psychische klachten) t/m 100 (geen psychische klachten). Voor de cijfers die hier zijn gepresenteerd afkomstig uit de Gezondheidsmonitors is een respondent gekwalificeerd als psychisch ongezond, oftewel het hebben van psychische klachten, bij een MHI-5 score van minder dan of gelijk aan 60. Het CBS Centraal Bureau voor de Statistiek (Centraal Bureau voor de Statistiek) gebruikt een ander afkappunt voor het presenteren van cijfers afkomstig uit de CBS Gezondheidsenquête en kwalificeert respondenten als het hebben van psychische klachten bij een score van minder dan 60. Met dit verschil dient rekening te worden gehouden bij het vergelijken van de MHI-5 resultaten afkomstig van deze beide bronnen.


Voelt zich meestal (zeer) gelukkig

Jongeren is middels een 5-puntsschaal met smileys gevraagd hoe gelukkig ze zich meestal voelen. Een score van 4 of 5 betekent (zeer) gelukkig.


Weerbaarheid

Weerbaarheid is gemeten middels acht items over opkomen voor jezelf en het maken van keuzes op een 5-puntsschaal. Over de acht items wordt een gemiddelde score berekend van 1 t/m 5. Een gemiddelde score van 1 t/m 3 wordt beschouwd als onvoldoende weerbaar en een gemiddelde score van 4 of 5 wordt beschouwd als voldoende weerbaar.


Vertrouwen

Jongeren is gevraagd aan te geven hoeveel vertrouwen zij hebben in hun toekomst middels een score tussen de 1 (geen vertrouwen) en 10 (heel veel vertrouwen). Een score van 8 of hoger betekent veel vertrouwen in de toekomst.


Veerkracht

Veerkacht is gemeten met de volgende 5 uitspraken over hoe men zich de afgelopen 4 weken voelde uit de Nederlandse vitaliteitsmeter VITA-16:

  • Ik kan heel goed omgaan met tegenslagen
  • Ik kan heel goed oplossingen vinden in moeilijke situaties
  • Na een moeilijke periode ben ik snel weer de oude
  • Door mijn ervaring voel ik mij sterker in moeilijke tijden
  • Elke ervaring in het leven maakt mij sterker

Elke uitspraak heeft de volgende antwoordmogelijkheden: Zelden – Soms - Af en toe – Regelmatig – Meestal – Bijna altijd – Altijd. Hierbij krijgt 'Zelden' een score van 1 en 'Altijd' een score van 7. Uit de 5 uitspraken is een gemiddelde score van 1 t/m 7 berekend:

  • Score van lager dan 3,8 is lage veerkracht
  • Score van 3,8 tot 5,4 is gemiddelde veerkracht
  • Score van 5,4 of hoger is hoge veerkracht

Stress

In de Gezondheidsmonitor Volwassen en Ouderen is het percentage personen met (heel) veel stress in de afgelopen 4 weken gemeten met de volgende vraag: Heeft u in de afgelopen 4 weken last gehad van stress? Bijvoorbeeld door werk/studie, opvoeding, gezondheid, mantelzorg, geldzaken, social media?
Er zijn vier antwoordmogelijkheden:

  • Nee, (bijna) niet
  • Ja, een beetje stress
  • Ja, veel stress
  • Ja, heel veel stress

Voor deze indicator zijn de antwoordcategorieën “Ja, veel stress” en “Ja, heel veel stress” samengevoegd. Deze vraag richt zich op zelfrapportage. Dit wil zeggen dat deelnemers een antwoord geven op basis van hun eigen gevoelens.


Methoden en technieken

Standaardisatie

De omvang en de leeftijdsverdeling van de bevolking verschillen per regio en land. Daarnaast treden in de loop van de tijd veranderingen op in de omvang en leeftijdsverdeling. Om ziekte- en sterftecijfers van verschillende regio’s en landen, of van opeenvolgende jaren met elkaar te kunnen vergelijken, wordt hier rekening mee gehouden. Daarbij worden de cijfers gecorrigeerd voor deze verschillen of veranderingen in de bevolking. Hierbij wordt uitgegaan van de omvang en de leeftijdsverdeling van een gekozen standaardpopulatie. Dit wordt standaardisatie genoemd. Er zijn grafieken waar zowel gestandaardiseerde cijfers als ongestandaardiseerde cijfers zijn opgenomen. Bij ongestandaardiseerde cijfers wordt geen rekening gehouden met veranderingen in de bevolking. Deze cijfers kunnen dan naar wens aan- en uitgevinkt worden.

Indexatie

Vooral bij de weergave van trends in de tijd zijn de trendcijfers vaak geïndexeerd. Een geïndexeerde trend laat ontwikkelingen in de tijd zien ten opzichte van een gekozen basisjaar. Dit gebeurt door de cijfers van alle jaren weer te geven als percentage van het cijfer in een gekozen basisjaar. Het cijfer in het basisjaar is gelijk gesteld aan 100(%). Indexatie maakt zichtbaar hoe groot de percentuele toe- of afname is ten opzichte van dat basisjaar. Door als basisjaar het eerste jaar in de grafiek te kiezen, kun je snel zien wat de verandering over de hele weergegeven periode is en ook of er grote verschillen zijn voor de onderscheiden groepen (mannen en vrouwen bijvoorbeeld).

Indexatie kan ook gebruikt worden voor het weergeven van regionale verschillen. Hierbij wordt het landelijke cijfer bijvoorbeeld gelijk gesteld aan 100(%). Een regionaal cijfer boven of onder de 100 duidt erop dat het respectievelijk hoger of lager is dan het landelijke cijfer. Voorafgaand aan indexatie worden de cijfers vaak gecorrigeerd voor verschillen in samenstelling van de populaties.

Toetsing trends

Toetsing van de trend heeft plaatsgevonden op ongestandaardiseerde data door middel van een logistische regressie, waarbij is gecorrigeerd is voor leeftijd en geslacht. Daarbij wordt getoetst een statistische toets is uitgevoerd om te bepalen of sprake is van een statistisch significant verschil (een statistische toets is uitgevoerd om te bepalen of sprake is van een statistisch significant verschil ) of er een statistisch significante toe- of afname is met een significantieniveau (p-waarde) van 0,05. Vaak is onderscheid gemaakt naar trends in verschillende subpopulaties: mannen, vrouwen en leeftijdsgroepen. Daarnaast is getoetst of de trend voor mannen en vrouwen statistisch significant verschilt.

De kans op het vinden van een toevallige significante uitkomst neemt toe met het aantal uitgevoerde toetsen. Om hiervoor te corrigeren is een Benjamini‐Hochberg‐correctie op de p‐waardes uitgevoerd.


Dataverzameling Gezondheidsenquête 2020 en 2021

In 2020 en 2021 was de dataverzameling voor de Gezondheidsenquête verstoord door de COVID-19-pandemie. Een deel van de tijd was het niet mogelijk om aan huis interviews af te nemen. Daardoor kwam er tijdens die periode alleen via internet respons binnen. Om te corrigeren voor het wegvallen van de interviews aan huis is gebruik gemaakt van een aangepast weegmodel met tijdreeksmodellen. Hierdoor zijn de cijfers te vergelijken met de eerdere jaren. Meer informatie over het aangepaste weegmodel kunt u vinden in deze nota.

De COVID-19-pandemie en de bijbehorende maatregelen hebben mogelijk invloed gehad op het gedrag en de gezondheid van de geïnterviewden. Het is belangrijk hier rekening mee te houden bij het interpreteren van de cijfers van 2020 en 2021.