Psychische klachten volwassenen 2022

Sla de grafiek Psychische klachten volwassenen 2022 over en ga naar de datatabel

Bron: CBS-Gezondheidsenquête

Meer vrouwen dan mannen hebben psychische klachten

Van de Nederlanders van 18 jaar en ouder heeft 14% psychische klachten. Het percentage volwassen vrouwen met psychische klachten is in alle leeftijdsgroepen groter dan het percentage mannen.  Het percentage vrouwen met psychische klachten is het hoogst bij de jongste vrouwen van 18 tot en met 34 jaar. Bij zowel mannen en vrouwen is het percentage met psychische klachten het laagst onder ouderen boven de 65 jaar.  


Geslacht

Sla de grafiek Trend psychische klachten naar geslacht 2010-2022 over en ga naar de datatabel

Bron: CBS-Gezondheidsenquête

  • * De gegevens zijn gestandaardiseerd (gestand.) naar de Nederlandse bevolking van 2022 en getoetst
  • Psychische klachten zijn gemeten met de MHI-5, een vragenlijst over hoe men zich in de afgelopen 4 weken voelde. 
  • De dataverzameling van de Gezondheidsenquête was in 2020 en 2021 verstoord door de COVID-19-pandemie. Ook hebben de pandemie en de bijbehorende maatregelen mogelijk de gezondheid van de respondenten beïnvloed. Zie de verantwoording voor meer informatie.

Leeftijd

Sla de grafiek Trend psychische klachten naar leeftijd 2010-2022 over en ga naar de datatabel

Bron: CBS-Gezondheidsenquête

  • * De gegevens zijn gestandaardiseerd (gestand.) naar de Nederlandse bevolking van 2022 en getoetst
  • Psychische klachten zijn gemeten met de MHI-5, een vragenlijst over hoe men zich in de afgelopen 4 weken voelde. 
  • De dataverzameling van de Gezondheidsenquête was in 2020 en 2021 verstoord door de COVID-19-pandemie. Ook hebben de pandemie en de bijbehorende maatregelen mogelijk de gezondheid van de respondenten beïnvloed. Zie de verantwoording voor meer informatie.

Percentage met psychische klachten is toegenomen

Het percentage volwassenen met psychische klachten is tussen 2010 en 2022 significant toegenomen, zowel bij de gehele groep volwassenen als bij mannen en vrouwen afzonderlijk. Deze toename geldt voor alle volwassenen leeftijdsgroepen tot en met 64 jaar. Alleen bij 65-plussers is het percentage met psychische klachten gelijk gebleven. In de afgelopen vijf jaar is de toename in psychische klachten alleen signficant bij de totale groep volwassenen, bij vrouwen afzonderlijk en bij 18 tot en met 34-jarigen.


Psychische klachten naar geslacht, leeftijd en opleidingsniveau 2021

Sla de grafiek Psychische klachten naar geslacht, leeftijd en opleidingsniveau 2021 over en ga naar de datatabel

Bron: CBS-Gezondheidsenquête

  • Laag onderwijsniveau = basisonderwijs, vmbo Voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs (Voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs), eerste 3 leerjaren van havo Hoger algemeen voortgezet onderwijs (Hoger algemeen voortgezet onderwijs)/ vwo Voorbereidend wetenschappelijk onderwijs (Voorbereidend wetenschappelijk onderwijs) of de assistentenopleiding (mbo Middelbaar beroepsonderwijs (Middelbaar beroepsonderwijs)-1).
  • Middelbaar onderwijsniveau = bovenbouw van havo/vwo, basisberoepsopleiding (mbo-2), vakopleiding (mbo-3) en middenkader- en specialistenopleidingen (mbo-4).
  • Hoog onderwijsniveau = hbo Hoger beroepsonderwijs (Hoger beroepsonderwijs) of wo Wetenschappelijk Onderwijs (Wetenschappelijk Onderwijs).
  • Zie hier de toelichting op de analyse van opleidingsniveaus.
  • Psychische klachten zijn gemeten met de MHI-5, een vragenlijst over hoe men zich in de afgelopen 4 weken voelde.
  • De dataverzameling van de Gezondheidsenquête was in 2021 verstoord door de COVID-19-pandemie. Ook hebben de pandemie en de bijbehorende maatregelen mogelijk de gezondheid van de respondenten beïnvloed. Zie de verantwoording voor meer informatie.

Opleidingsverschillen in psychische klachten

De grafiek presenteert cijfers over 2021 naar opleiding. De verschillen zijn statistisch getoetst een statistische toets is uitgevoerd om te bepalen of sprake is van een statistisch significant verschil (een statistische toets is uitgevoerd om te bepalen of sprake is van een statistisch significant verschil). Resultaten van deze toetsing zijn:

  • Bij mannen in de leeftijd van 45 tot en met 64 jaar hebben relatief meer laagopgeleiden psychische klachten vergeleken met hoogopgeleiden. Zo geven 18,6% van de mannen met een lage opleiding aan psychische klachten te hebben ten opzichte van  10,7% van de mannen met een hoge opleiding in de leeftijdsgroep van 45 tot en met 64 jaar. 

Percentage scholieren met mentale problemen

Sla de grafiek Percentage scholieren met mentale problemen 2021 over en ga naar de datatabel

Bron: HBSC-Nederland/Leefstijlmonitor, UU, Trimbos-instituut en SCP i.s.m. RIVM

  • Problemen zijn gemeten met de  SDQ Strength and Difficulties Questionnaire. (Strength and Difficulties Questionnaire.), zie Boer et al. 2022 Boer, M., Dorsselaer, S., de Looze, M., de Roos, S., Brons, H., van den Eijnden, R., Monshouwer, K, Huijnk, W., ter Bogt, T., Vollebergh, W., Stevens, G., HBSC 2021 Gezondheid en welzijn van jongeren in Nederland, Utrecht (2022). De totale probleemscore is gebaseerd op de som van de vier typen problemen.
  • De HBSC Health Behaviour in School-aged Children (Health Behaviour in School-aged Children)-studie is uitgevoerd in het najaar van 2021. Corona en de coronamaatregelen hebben mogelijk de mentale gezondheid van scholieren beïnvloed.

Meer meisjes dan jongens met mentale problemen

Bij scholieren van 12 tot en met 16 jaar in  het voortgezet onderwijs ervaart 31% relatief veel mentale problemen, meisjes meer dan jongens (totale probleemscore in figuur). Hyperactiviteit/aandachtsproblemen komen het meest voor (37%), gedragsproblemen het minst (18%). Meisjes ervaren duidelijk meer emotionele problemen en hyperactiviteit/aandachtsproblemen dan jongens.  Gedragsproblemen komen bij jongens en meisjes ongeveer evenveel voor, evenals problemen met leeftijdsgenoten. 


Percentage scholieren met mentale problemen naar opleiding

Sla de grafiek Percentage scholieren met mentale problemen 2021 over en ga naar de datatabel

Bron: HBSC-Nederland/Leefstijlmonitor, UU, Trimbos-instituut en SCP i.s.m. RIVM

  • Problemen zijn gemeten met de  SDQ Strength and Difficulties Questionnaire. (Strength and Difficulties Questionnaire.), zie Boer et al. 2022 Boer, M., Dorsselaer, S., de Looze, M., de Roos, S., Brons, H., van den Eijnden, R., Monshouwer, K, Huijnk, W., ter Bogt, T., Vollebergh, W., Stevens, G., HBSC 2021 Gezondheid en welzijn van jongeren in Nederland, Utrecht (2022). De totale probleemscore is gebaseerd op de som van de vier typen problemen.
  • De HBSC Health Behaviour in School-aged Children (Health Behaviour in School-aged Children)-studie is uitgevoerd in het najaar van 2021. Corona en de coronamaatregelen hebben mogelijk de mentale gezondheid van scholieren beïnvloed.

Minder mentale problemen bij hoger schoolniveau 

Het percentage scholieren op het voortgezet onderwijs dat mentale problemen ervaart  verschilt tussen schoolniveaus. Scholieren op het vwo Voorbereidend wetenschappelijk onderwijs (Voorbereidend wetenschappelijk onderwijs) ervaren minder mentale problemen dan scholieren met een lager schoolniveau (totale probleemscore in figuur). Dit geldt specifiek voor gedragsproblemen en hyperactiviteit/concentratieproblemen.  Problemen met leeftijdsgenoten komen op zowel op het vwo als de havo Hoger algemeen voortgezet onderwijs (Hoger algemeen voortgezet onderwijs) minder vaak voor vergeleken met het vmbo Voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs (Voorbereidend middelbaar beroepsonderwijs). Bij emotionele problemen zijn er geen verschillen tussen de schoolniveaus.   


Trend percentage scholieren met mentale problemen

Sla de grafiek Percentage scholieren met veel mentale problemen 2005-2021 over en ga naar de datatabel

Bron: HBSC-Nederland/Leefstijlmonitor, UU, Trimbos-instituut en SCP i.s.m. RIVM

  • Doordat de trendgrafiek is gebaseerd op scholieren uit klas 1-4, wijken de cijfers voor 2021 af van de hierboven gepresenteerde cijfers.
  • Problemen zijn gemeten met de  SDQ Strength and Difficulties Questionnaire. (Strength and Difficulties Questionnaire.), zie Boer et al. 2022 Boer, M., Dorsselaer, S., de Looze, M., de Roos, S., Brons, H., van den Eijnden, R., Monshouwer, K, Huijnk, W., ter Bogt, T., Vollebergh, W., Stevens, G., HBSC 2021 Gezondheid en welzijn van jongeren in Nederland, Utrecht (2022). De totale probleemscore is gebaseerd op de som van vier typen problemen.
  • De laatste HBSC Health Behaviour in School-aged Children (Health Behaviour in School-aged Children)-studie is uitgevoerd in het najaar van 2021. Corona en de coronamaatregelen hebben mogelijk de mentale gezondheid van scholieren beïnvloed.

Toename in mentale problemen bij meisjes

Tussen 2005 en 2021 verdubbelde het percentage scholieren van het voortgezet onderwijs dat relatief veel  mentale problemen ervaart bijna, van 16% in 2005 tot 31% in 2021. In 2021 rapporteerden scholieren meer mentale problemen vergeleken met alle meetjaren daarvoor. Deze toename geldt zowel voor jongens als meisjes, maar bij meisjes was de toename in mentale problemen groter. Deze toename is toe te schrijven aan verschillende soorten problemen: emotionele problemen, gedragsproblemen, hyperactiviteit/aandachtsproblemen en problemen met leeftijdsgenoten. Alleen bij jongens zijn gedragsproblemen niet toegenomen (Boer et al. 2022 Boer, M., Dorsselaer, S., de Looze, M., de Roos, S., Brons, H., van den Eijnden, R., Monshouwer, K, Huijnk, W., ter Bogt, T., Vollebergh, W., Stevens, G., HBSC 2021 Gezondheid en welzijn van jongeren in Nederland, Utrecht (2022)). In 2021 speelde de invloed van corona en de coronamaatregelen mogelijk een rol.  


Grafiek mentale problemen studenten 2023

Sla de grafiek Mentale problemen studenten 2023 over en ga naar de datatabel

Bron: Monitor Mentale gezondheid en Middelengebruik Studenten hoger onderwijsRIVM Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu), Trimbos-instituut.

  • Depressie-/angstklachten zijn gemeten met de Mental Health Inventory (MHI RAND Mental health inventory. Een instrument dat de algemene psychische gezondheidstoestand in een bevolking meet. (RAND Mental health inventory. Een instrument dat de algemene psychische gezondheidstoestand in een bevolking meet.)-5), een vragenlijst over hoe men zich in de afgelopen 4 weken voelde, zie methoden.
  • Emotionele uitputtingsklachten zijn gemeten met een subschaal van de Maslach Burnout Inventory-Student Survey (MBI Maslach Burnout Inventory (Maslach Burnout Inventory)-SS).
  • (Heel) veel stress is gemeten door studenten te vragen naar de mate waarin ze de afgelopen 4 weken stress ervaarden. ‘Veel’ en ‘heel veel’ waren twee van de vijf antwoordcategorieën.
  • Enigszins of sterk eenzaam is gemeten met de verkorte eenzaamheidsschaal van De Jong-Gierveld, zie methoden.

Onder studenten ervaart 59% emotionele uitputtingsklachten

Van de hbo Hoger beroepsonderwijs (Hoger beroepsonderwijs)- en wo Wetenschappelijk Onderwijs (Wetenschappelijk Onderwijs)-studenten ervaart 44% depressie-/angstklachten en 59% emotionele uitputtingsklachten. Meer dan de helft van de studenten (56%) ondervindt (heel) veel stress. Ook voelt het merendeel van de studenten zich enigszins of sterk eenzaam (62%) en ervaart 44% vaak prestatiedruk (niet in figuur) (Nuijen et al. 2023 Nuijen, Verweij, Dopmeijer, van Wamel, A., Schouten, F., Buijs, M., van der Horst, M., van den Brink, C.L., Monitor Mentale gezondheid en Middelengebruik Studenten hoger onderwijs 2023, Bilthoven (2023)). 


  • M.C.M. Busch (RIVM Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu))
  • S.A.F.M. van Dorsselaer (Trimbos-instituut)
  • M.H.D. Plasmans (RIVM)
  • C. Zomer (RIVM)
  • V. Hermans, red. (RIVM)
  • E.M. Zantinge, red. (RIVM)